عنوان طرح :  شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد ( شبنم )

هدف كلي طرح :  ارتقاي سطح بهداشت مساجد ، حسينيه ها و تكايا و ساير اماكن متبركه و حفظ و ارتقاي سطح سلامت نمازگزاران و عبادت كنندگان

مقدمه و اهميت موضوع :  مساجد و ديگر اماكن متبركه محل عبادت و سجدگاه عابدين و مومنين بوده همانطوريكه خداوند در آيه 125 سوره بقره مي فرمايد « و هنگاميكه گردانيديم خانه كعبه را محل ثواب از براي مردمان و امن و جايگاه نماز را مقام ابراهيم قرار داديم ، و عهد كرديم با ابراهيم و اسماعيل كه پاك كنند خانه مرا براي طواف كنندگان و مقيمان و راكعان و ساجدان » اين خود نشان دهنده اهميت والاي رعايت ضوابط بهداشتي در اين اماكن متبركه مي باشد .  با عنايت به اينكه در اين اماكن اجتماع مردم در مراسم و جلسات معنوي و حتي اجتماعي هم شكل مي گيرد عدم رعايت ضوابط بهداشتي اعم از بهداشت فردي و يا محيطي خود مي تواند منبع بروز و شيوع  انواع بيماري ها گردد . از طرفي پاكيزه نگهداشتن اين اماكن به عنوان يك درس عملي براي جامعه بويژه كودكان و نوجوانان مي شود .  و اين خود مي تواند بهترين راه جذب اين قشر از جامعه به مساجد و اماكن متبركه باشد . در غير اين صورت عدم رعايت نظافت عمومي و ضوابط بهداشتي كه متاسفانه در بعضي از مساجد و اماكن متبركه ديده مي شود باعث دفع نوجوانان و جوانان و جدا نمودن آنها از اين اماكن خواهد شد . از طرفي مسجد و اماكن متبركه كه مي تواند بعنوان به يك پايگاه مهم سلامت تبديل شود كه سنت بزرگان ديني ما نيز بر اين منوال بوده است . لذا بر اين شديم كه طرحي تحت عنوان فعال نمودن شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد با جلب مشاركت مسئولين امر بويژه هيئت هاي محترم امناء و پايگاههاي بسيج مساجد تدوين و انشاءا.. با توكل بر خداوند به مرحله اجرا درآورده تا قدمي مثبت در جهت ارتقاي سطح سلامت جامعه برداريم .

وضعيت موجود :

بر اساس گزارش واصله در سال 83 از معاونت هاي محترم بهداشتي سراسر كشور و بررسي بعمل آمده از گزارشات فوق 34 درصد مساجد فاقد سيستم دفع بهداشتي فاضلاب و 52 درصد نيز فاقد دستشويي و وضوخانه بهداشتي و 5/83 درصد فاقد وسائل اطفاء حريق و 62 درصد فاقد آبدارخانه بهداشتي و 47 درصد فاقد توالت بهداشتي مي باشند . با توجه به اينكه آمار دقيقي از سيستم لوله كشي مايع دستشويي و نظافت عمومي نيز در دست نيست ولي بر اساس مشاهدات مي توان به جرات گفت كه 80 درصد مساجد فاقد سيستم بهداشتي مايع دستشويي و حتي صابون مايع مي باشند و 30 درصد نظافت مستمر را رعايت نمي كنند . كه ارتقاي شاخص هاي بهداشتي فوق به مشاركت عمومي و عزم ملي نياز دارد كه انشاءا..  با تصويب و اجراي طرح فوق به اهداف مورد نظر خواهيم رسيد .

اهداف اختصاصي :

1 -  بهبود وضعيت سيستم بهداشتي فاضلاب تا پايان برنامه چهارم تا سقف 90 درصد

2 -  بهبود وضعيت بهداشتي دستشويي و وضوخانه تا پايان برنامه چهارم تا سقف 80 درصد

3 -  بهبود وضعيت بهداشتي آبدار خانه هاي مساجد و اماكن متبركه  تا پايان برنامه چهارم تا سقف 60 درصد

4 -  بهبود وضعيت بهداشتي توالت هاي مساجد و اماكن متبركه تا پايان برنامه چهارم تا سقف 80 درصد

5 -  بهبود وضعيت بهداشتي آب مصرفي مساجد و اماكن متبركه تا پايان برنامه چهارم تا سقف 100 درصد

6 -  بهبود وضعيت ايمني در مساجد و اماكن متبركه تا پايان برنامه چهارم تا سقف 50 درصد

7 -  افزايش سطح اطلاعات بهداشتي مردم  تا پايان برنامه چهارم تا سقف 50 درصد

8 -  بهبود وضعيت دفع بهداشتي زباله  تا پايان برنامه چهارم تا سقف 90 درصد

استراتژي :

1 – هماهنگي و تعامل با سازمان تبليغات اسلامي – سازمان اوقاف و امور خيريه ، پايگاه بسيج ، شهرداري و ستاد امور مساجد

2 -  تصويب طرح و تعيين اعتبارات مورد نياز مربوطه و محل تامين اعتبار

3 -  تشكيل شوراي بهداشت نماز گزاران مساجد ( با عضويت امام جماعت مسجد و يا امكنه متبركه و مسئول هيئت امناء و مسئول بسيج مسجد يا محل ( بسيج خواهران و برادران به صورت جداگانه هركدام يك نفر ) و كاردان و يا كارشناس بهداشت محيط مركز بهداشتي درماني شهري منطقه در شهر با عضويت امام جماعت و مسئول هيئت امناء و مسئول بسيج محل يا مسجد ( بسيج خواهران و برادران جداگانه ) و مسئول شوراي اسلامي محل يا دهدار محل و بهورز در مناطق روستايي

4 -  تعيين وظايف براي اعضاء شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد

5 -  تدوين برنامه توجيهي و آموزش به تفكيك هر يك از اهداف

6 -  تهيه و تدوين نظام ثبت گزارش دهي

فعاليت ها :

-          برگزاري كارگاه آموزشي توجيهي طرح براي اعضاء بين بخشي هر استان

-          تهيه مواد آموزشي

-          آموزش و ابلاغ ماموريت اعضاي شوراي بهداشت مساجد

-          تعيين اولويت هاي بهداشتي هر مسجد يا امكنه متبركه توسط شوراي مذكور

-    تهيه برنامه زمانبندي هر مسجد و محل مورد نظر براي بهبود و ارتقاي شاخص هاي بهداشتي اعلام شده توسط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي

-          تدوين و تعيين وظايف سازمان هاي مرتبط در ارتقاء و بهبود وضعيت موجود

-          برگزاري جلسات سخنراني با حضور كارشناسان بهداشتي جهت ارتقاي اطلاعات بهداشتي مردم

-          گزارش دهي فصلي به مركز بهداشتي درماني مراكز بهداشت شهرستان ها

-          گزارش شش ماه به مراكز بهداشت استان ها و وزارت بهداشت و درمان

دستورالعمل اجرايي طرح شبنم

براي اجرايي كردن طرح شبنم و ايجاد شوراي بهداشت نماز گزاران مساجد مراحل ذيل بايد به مورد اجرا در آيد  :

1 -  معاون محترم بهداشتي سلامت به عنوان دبير شوراي استاني و انتخاب يك نفر از كارشناسان بهداشت محيط استان به عنوان مسئول پيگيري طرح تعيين و با ابلاغ رياست محترم دانشگاه / دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني فعاليت را شروع نمايند .

2 -  هماهنگي و تشكيل جلسات شوراي مذكور با حضور اعضاي مرتبط با دعوت معاون بهداشتي / سلامت دانشگاه / دانشكده علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني به عنوان دبير شورا صورت مي پذيرد . ( طرح مذكور از طريق واحدهاي ستادي سازمان ها به واحدهاي استاني ابلاغ شده است )

3 -  در اولين جلسه ضمن توزيع كليات طرح و آيين نامه مقررات بهداشتي مساجد اهميت بهداشت در مساجد و وضعيت موجود بهداشت در اينگونه اماكن تبيين مي گردد و ضررورت همكاري ها جهت تامين اهداف سلامت و بهداشت در مساجد مطرح و سپس با توجه به چارت و وظايف سطوح مختلف طرح ، بحث و تبادل نظر مي شود .

4 -  در مورد راه اندازي شورا در سطوح شهرستان و شهر و روستا و بررسي وضعيت بهداشت مساجد تحت پوشش و تعيين اولويت ها و نحوه مداخله و تعيين ميزان مشاركت هر بخش و جلب مشاركت بخش خصوصي و نحوه تدوين برنامه عملياتي جهت بهبود وضعيت موجود ، بحث و تصميم گيري بعمل آيد .

5 -  شاخص هاي عمده طرح عبارتند از : ميزان دفع بهداشتي فاضلاب و زباله ، ميزان دسترسي به آب آشاميدني سالم ، ميزان استفاده از سرويس هاي بهداشتي ( توالت ، دستشويي ، وضوخانه ) ميزان استفاده از سيستم ايمني و اطفاء حريق ، ميزان رعايت بهداشت عمومي ( نظافت و شستشوي مرتب فرش ها و پرده ها ، صحن ، حياط ) ميزان موارد ممنوعيت مصرف دخانيات در داخل مسجد ، استفاده از آبدارخانه و يا آشپزخانه بهداشتي مي باشد . ضمنا" با عنايت به شرايط محلي ، اولويت هاي ديگگر مي توانند مد نظر قرار گيرند .

6 -  برنامه ريزي مناسب جهت ارتقاي شاخص ها در كليه سطوح در دستور كار شوراها قرار مي گيرد . بديهي است برنامه هاي اجرايي بايد پاسخگوي تعيين ميزان شاخص ها در وضعيت موجود نيز باشد .

7 -  راه اندازي شوراي بهداشت شهرستان با دبيري رئيس مركز بهداشت شهرستان و حضور نمايندگان دستگاههاي عضو در سطح شهرستان انجام خواهد شد .

8 -  براي راه اندازي شوراي بهداشت در شهر و روستا لازم است يكي از مراكز بهداشتي درماني شهري و روستايي با انتخاب رئيس مركز بهداشت شهرستان به عنوان دبيرخانه شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد شهر و يا روستا تعيين و رئيس مركز بهداشتي درماني منتخب به عنوان دبير تعيين گردد . بديهي است در صورت ضرورت و با تشخيص اعضاء شوراي شهرستان ، در يك منطقه وسيع مي توان دو و يا بيشتر مركز بهداشتي درماني شهري يا روستايي را به عنوان دبيرخانه تعيين نمود .

9 -  مسئوليت اجراي برنامه هاي ابلاغ شده در مساجد به عهده مسئول هيئت امناي مسجد مربوطه مي باشد .

10 – نظارت مستمر بر فعاليت هاي اجرايي هيئت هاي امناي مساجد در هر سطح در جهت ارتقاي شاخص هاي بهداشتي و هماهنگي جهت برگزاري برنامه هاي آموزشي مرتبط به عهده شوراهاي بهداشت نمازگزاران مساجد مي باشد .

11 -  گزارش كار جلسات و پيشرفت كار شورا و ميزان مشاركت بخش ها هر سه ماه يكبار بايد پس از جمع بندي  به سطوح بالاتر تا دبيرخانه شوراي كشوري بهداشت نمازگزاران مساجد مستقر در مركز سلامت محيط و كار ارسال شود .

وظايف سطوح مختلف شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد :

1 -  وظايف شوراي كشوري :

1-1 – تدوين ضوابط و دستورالعمل

2-1 – هماهنگي با شوراي استانها

3-1- پشتيباني و نظارت و پايش

4-1- پيگيري و جلب مشاركت ساير بخش ها

5-1- تهيه گزارش بر حسب موارد به مقامات

6-1-  تعيين اولويت هاي ملي

2 -  وظايف شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد استاني :

1-2- ابلاغ ضوابط و دستورالعمل هاي دريافتي به شهرستانها

2-2- هماهنگي با شوراهاي شهرستانها

3-2- نظارت بر فعاليت شهرستانها و پشتيباني

4-2- ارائه گزارش به شوراي كشوري

5-2- جلب مشاركت برون بخشي

6-2-  ارائه پيشنهاد به شوراي كشوري

3 -  وظايف شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد شهرستانها :

1-3-  ابلاغ ضوابط و دستورالعمل ها به شهرها و بخش ها

2-3- نظارت و پشتيباني براي اجراي ضوابط و دستورالعمل ها

4-3-  ارائه گزارش و پيشنهاد به شوراي استان

5-3-  جلب مشاركت ساير بخش ها

6-3- اولويت بندي نيازها بر اساس امكانات و اهميت موضوعات

4 -  وظايف شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد بخش يا شهر :

1-4- اجراي ضوابط و دستورالعمل هاي ارسالي

2-4- تشكيل شوراهاي بهداشت نمازگزاران مساجد بر حسب مورد

3-4- هماهنگي با هيئت هاي امناء جهت پيشبرد اهداف برنامه

4-4- پشتيباني و نظارت بر فعاليت هاي اجرايي

5-4- ارائه گزارش به شوراي شهرستان

6-4- تعيين اولويت ها

7-4- انجام بازديدهاي ادواري

8-4- تشكيل جلسات آموزشي براي هيئت امناء و خدام

9-4- تشكيل جلسات توجيهي براي ائمه محترم جماعات و روحانيون در قبل از ماههاي رمضان و محرم كه براي تبليغ اعزام مي شوند .

10-4- تهيه و تكثير بروشورها و پمفلت و مطالب آموزشي مرتبط

با تشخيص اعضاء در كليه سطوح و دعوت دبير شوراي مربوطه ، افراد حقيقي و يا حقوقي حسب مورد به جلسات دعوت مي شوند .

وظايف دبيرخانه در كليه سطوح شوراي بهداشت نمازگزاران مساجد :

1 -   تهيه صورتجلسات و انعكاس آن به اعضاء

2 -  تشكيل جلسات

3 -  پيگيري مصوبات جلسات

4 -  تهيه گزارش و انعكاس به مراجع ذيربط

5 -  پيگيري براي تامين اعتبار از طريق سازمان هاي عضو در شورا

6 -  پيگيري براي تدوين برنامه ساليانه و پنج ساله

7 -  برگزاري همايش ها و برنامه هاي آموزشي ملي و محلي حسب تصميمات شورا

معاونت سلامت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي